Untitled Document

Η Λέξη «φολκόλ» σημαίνει το έθιμο που δημιούργησε ο λαός των πόλεων κατά πρώτο λόγο, μόλις έπαψε να θεωρείται χωριστή συνοικιακή ή εργατική τάξη.
Παράλληλα με τα σύγχρονα λαογραφικά της πόλης έχουμε και τα σύγχρονα λαογραφικά του χωριού, δηλ. τα λαογραφικά φαινόμενα όπως δημιουρήθηκαν κάτω απο την πίεση των αναγκών ή των νέων τεχνικών επιτεύξεων.
Τα παλιά έθιμα απλοποιούνται Τα παλιά έθιμα με το πλούσιο λαογραφικό χρώμα απλοποιήθηκαν σε βαθμό που να αναιρείται κι αυτή η ύπαρξή τους. Κανείς δεν τηρεί σ΄όλη του την έκταση ένα οποιοδήποτε παλιό έθιμο.
Κι άν παρ΄ ελπίδα ευρεθεί κανείς, γίνεται από τους άλλους αντικείμενο πειραγμάτων καί λογής ενοχλήσεων.
Ετσι λ.χ. η λεχώνα δεν κάθεται κλεισμένη στο σπίτι της σαράντα ημέρες μετά τη γέννηση του παιδιού. Βγαίνει «σε κόσμο» νωρίτερα. Πλένει τα ρούχα της πριν από τις σαράντα και δεν πηγαίνει με το νεογένητο στην εκκλησία.
Ομοια εκμοντερνίστηκε και η κηδεία. Εχασε το παλιό λαογραφικό της πλούτος με τις πολλές συμβολικές χειρονομίες. Απ’ αυτήν σώζεται σχεδόν μόνον ό,τι σχετίζεται με το εκκλησιαστικό τυπικό.
Τα παλιά έθιμα σβήνουν ή μεταπλάθονται.
Τα καινούρια ορμούν με όρεξη να δημιουργήσουν το δικό τους κλίμα και τη δική τους χάρη.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ (Του παλιού καιρού)

Παγγύρι περιστιάνικο μοσκοδροσοβολάει.
Χορεύουν νιές αγρόπλαστες και σειούνται παλικάρια.
Το χοροστάσι γιόμισε, ψυχούλα δε χωράει.
Κλαρίνα, ντέφια, ηχολογούν, γλυκολαλούν δοξάρια.

Και τον τρανό τούτο χορό τον σέρνει μιά γριούλα,
Βάβα εκατοχρονίτισσα που ο χρόνος έχει μάσει
Χιονιές στο κεφαλάκι της και πίκρες στην καρδούλα
Και που θαρρείς ο χάροντας την έχει πια ξεχάσει.

Θ. Ν. Παπαθανασόπουλος

Αρχίζουμε από τα λαϊκά πανηγύρια του χωριού. Το «μικρόφωνο» (μουσικός νεολογισμός) επικράτησε εντελώς στα σύγχρονα γλέντια. Λαϊκή μουσική κομπανία χωρίς μικρόφωνο είναι κάτι το παράταιρο. Ποιός μερακλής θα καταδεχτεί να χορέψει με «ξερό» κλαρίνο; Κανείς. Πρέπει απαραίτητα να υπάρχει το μικρόφωνο γιά να εξωραΐσει και να ενισχύσει τη φωνή του τραγουδιστή.Υπάρχει και η αντίληψη ότι το μικρόφωνο «φκιάνει» τη φωνή του τραγουδιστή.
Από το μικρόφωνο λοιπόν ξεκινάει ένα καλώδιο που περνώντας πάνω απ’ τα κεφάλια των χορευτών, μεταφέρει την πολλαπλασιασμένη φωνή στο σκαρφαλωμένο στη μουριά ή στον πλάτανο της πλατείας μεγάφωνο. Και το δράμα αρχίζει μετά τα μεσάνυχτα,όπου οι κρασοβαρεμένοι συνεχίζουν το γλέντι όλο και με περισσότερο κέφι, και οι φρόνιμοι χορευτές αποχωρούν για τα σπίτια τους να κοιμηθούν κι ύπνος δεν τους κολλάει απ’ το θόρυβο του «διαόλου». «Τέτοια δαιμονική συνεργία δεν την ξέραμε εμείς», λένε οι παλιότεροι.

Αν το γλέντι συνεχιστεί πέρα απ’ τα μεσάνυχτα, αυτοί πού θέλουν να κοιμηθούν υποφέρουν. Η αστυνομία, όταν υπάρχει, σπάνια επεμβαίνει. Είναι πανηγύρι και οι χωριανοί πρέπει να ξεσκάσουν. Μιά δυό φορές το χρόνο συναντιούνται. Κάποια χρονιά ένας αστυνόμος ζήτησε απ τους γλεντοκόπους ν΄αδειάσουν την πλατεία «διότι διεταράσσετο η κοινή ησυχία». «Δεν πάω πουθενά», ήταν η απάντηση ενός χορευτή, «η πλατεία είναι κοινωνική» (κοινοτική ήθελε να ειπεί). Ο αστυνόμος έφυγε. Και ήταν απο τις σπάνιες περιπτώσεις που ο νόμος σέβεται το έθιμο έστω κι αν αυτό παρανομεί.
Συνηθισμένη είναι και η εμφάνιση στην κομπανία τραγουδίστριας ή ντιζέζ. Οι προπολεμικές κομπανίες «δεν έσερναν τέτοιο πράγμα».
Οι τραγουδίστριες σπάνια τραγουδούν δημοτικά τραγούδια. Δουλειά τους είναι να ποικίλλουν το πρόγραμμα με κανένα ρεμπέτικο ή λαϊκό τραγούδι.

Ζωντανή Μουσική,κλαρινο
Νίκος Καλτσάς

Συχνά, όταν τελειώνει το πανηγύρι οι εξελιγμένοι νέοι χορεύουν και κανένα ευρωπαϊκό μ’ όσες κοπέλες έτυχε «ν’ ανοίξουν τα μάτια τους παρακάτω».
Αλλο επακόλουθο του ερχομού των αυτοκινήτων στο χωριό είναι η κατανάλωση μπύρας που καντεύει να εκτοπίσει το κοκκινέλι.Οι παλιότεροι δεν την πολυπίνουν γιατί δέ μπορούν να συνηθίσουν τη γεύση της.
Με τη δημιουργία αμαξιτών δρόμων περιορίστηκαν και οι δυνατότητες φιλοξενίας. Οι ξένοι έρχονται το πρωΐ στα πανηγύρια και φεύγουν το βράδυ, ή έρχονται το... βράδυ και φεύγουν το πρωΐ.
Ο Περιστιάνος, άνθρωπος του γλεντιού καθώς είναι, δημιουργεί πολλές ευκαιρίες κατάλληλες για διασκέδαση. Τα πανηγύρια είναι γι’ αυτόν ευκαιρίες να ξεγύγει από τη ρουτίνα της καυημερινής χαμοζωής. Τα πανηγύρια γιά τα χωριά έχουν μεγάλη οικονομική και κοινωνική σημασία. "Βίος ανεόρταστος, μακρά οδός απανδόκευτος", έλεγαν οι αρχαίοι. Επειτα με τα πανηγύρια οι χωριανοί έρχωνται σε επαφή μεταξύ τους. Γνωρίζουν τους ξενοχωρίτες και αλλάζουν σκέψεις πάνω σε κοινά προβλήματα.
Η Περίστα πανηγυρίζει στις 30-Ιουνίου-την-εορτή-των αγίων Αποστόλων. Στις 20-Ιουλίου-την-εορτή-του Προφήτη Ηλία. Το δεύτερο αυτό πανηγύρι είναι πολύ πλούσιο σε λαογραφικό χρώμα. Πρίν σκάσει ο ήλιος στο βουνό Ψώριαρης, βλέπει κανείς να ανηφορίζουν πρός τον αϊ-Λιά οι χωριανοί με τα λομπλιαστά σακούλια στον ώμο. Οι γυναίκες φορούν τη γραφική Κραβαρίτικη ντυμασιά. Αλλοι έρχονται καβάλα σε γαϊδουράκια και κουτσομούλαρα κι άλλοι σκαρφαλώνουν λεβέντικα από τις πλαγιές. Οκαγκελωτός δρομάκος γεμίζει απ’ τους προσκυνητές και μοιάζει μ' ένα ατέλειωτο φίδι που σέρνεται πολύχρωμο και πολύβουο στα ριζά του βουνού. Μετά τη λειτουργία γίνεται στο αλωνάκι ο χορός και συνέχεια οι πανηγυριστές κατεβαίνουν στο χωριό να ξεκουραστούν το μεσημέρι και να συνεχίσουν το γλέντι το απόγευμα.

Στις 6-Αυγούστου-εορτάζεται η Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Στο διάσελο που είναι η εκκλησία βλέπει κανείς ανήμερα της γιορτής Πλατανιώτες, Βονορτιάνους, Μηλιώτες, Περκιώτες και Περιστιάνους. Κάποτε χοροστατεί ο μητροπολίτης απο τον Επαχτο. Ακολουθεί το υπαίθριο κήρυγμα κατά το παράδειγμα των κηρυγμάτων του αγίου Κοσμά του Ετωλού. Στερνά αρχίζει ο χορός. Συνήθως οι πανηγυριώτες προσχωρούν στο χορό των Περιστιάνων ή στο χορό των Πλατανιωτών. Δε λείπουν και τα μικροεπεισόδια για να τονιστεί ο νόστιμος μα παράταιρος στις μέρες μας στενός τοπικισμός. Στο χορό θα ιδεί κανείς λυγερές κοπέλες με «κόκκινες ποδιές και κίτρινα μαντήλια», όπως λέει κι ο στίχος του ποιητή Γ. Δροσίνη. Το απόγευμα το πανηγύρι συνεχίζεται στην Περίστα.
Στο χωριό τη μέρα αυτή ακούγονται οι καλύτερες κομπανίες οργανοπαιχτών της Ρούμελης.

Το πανηγύρι τούτο είναι και το μεγαλύτερο του καλοκαιριου. Και η εμπορική κίνηση παρουσιάζεται έντονη σ΄όλα τα χωριά του παλιού Δήμου Προσχίου.
Στις 23-Αυγούστου γίνεται το πανηγύρι της Παναγίας (Πανά). Και αυτό κρατεί το παλιό εορταστικό του χρώμα. Εκεί δεν έχουν θέση τα νέα μουσικά όργανα. Βασιλεύει η καραμούζα και το νταούλι. Επι τούτου καλούνται απ’τα γειτονικά χωριά οι παταλιάδες, δηλαδή οι καραμουζάδες. Οι παλιοί που γέρασαν στην Αμερική θυμούνται τα νιάτα τους. Με τις φροντίδες του Κώστα Θρας. Τσουγκράνη όλη η έκταση της Πανάς έχει δεντροφυτευθεί.
Στις 29-Αυγούστου γίνεται το πανηγύρι του Προδρόμου σ' ενα μικρό νοικοκυρεμένο εκκλησάκι στην ομώνυμη μαγευτική τοποθεσία. Οι Περιστιάνοι βάζουν στα σακούλια τους ψωμί, ντομάτες ντόπιας παραγωγής, τραγάλια (στεγνά φασόλια) και άλλα φρούτα της εποχής και ξεκινούν απ’το χωριό χαράματα. Πηγαίνουν στο εξωκλήσι όπου λημεριάζουν σχεδόν.
Οι Περιστιάνοι όμως δεν αρκούνται σ' αυτά τα πανηγύρια. Η τάση για επίδειξη, η συναίσθηση της υπεροχής τους απέναντι στους γύρο ξενοχωρίτες, το άψογο ντύσιμό τους, η ακατάπαυστη όρεξη για γλέντι, είναι παράγοντες που τους κάνουν να τρέχουν και στα ξένα πανηγύρια. Πηγαίνουν στη Βονόρτα, στο αϊ-Ταξιαρχάκη του Πέρκου, στον αϊ-Γιάννη της Καστανιάς, στην Aγία Μαρίνα της Τριπίτσας και τέλος στο μεγάλο πανηγύρι και προσκύνημα της Ρούμελης, στην Παναγία του Προυσού. Στο πανηγύρι αυτό, που απέχει απο την Περίστα με τα πόδια δώδεκα ώρες, πηγαίνουν οι ταμένοι και οι γλεντζέδες. Μερικοί έχουν τάξει να πάνε στη Μεγαλόχαρη ξιπόλητοι, και επιχειρούν με αληθινή αγαλλίαση τον άθλο τούτο. Οι Περιστιάνοι που πηγαίνουν στον Προυσό, κανονίζουν το μεσημέρι της 23 Αυγούστου να βρίσκονται στο χωριανό τους πανηγύρι, στο χορό που γίνεται στο αλώνι της μικρής Πανάς.

Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Ο τουρισμός με την έννοια που έχει η λέξη στην πόλη είναι ανύπαρκτος. Υπάρχει όμως ένα μικρό ρεύμα «εσωτερικού τουρισμού» ή καλύτερα ένας θερινός επαναπατρισμός των φευγάτων στην πόλη χωριανών. Τις γυναίκες πού πήγαν στα πεδινά τις λένε «κυραλίτισσες». Το καλοκαίρι γυρίζουν στο χωριό με άλλη ενδυμασία, άλλους τρόπους, άλλα φερσίματα κι άλλη προφορά. Στην ομιλία τους δεν υπάρχουν οι ρουμελιώτικες εκθλίψεις των φωνιέντων. Μιλάνε με το «σας» και με το «σεις». Οι ντόπιες ειρωνεύονται τις κυραλίτισσες για την αλλαγή τους, και οι κυραλίτισσες τις ντόπιες γιά την καθυστέρησή τους. Μα άν κάτσουν αρκετό καιρό στα βουνά οι κυραλίτισσες αφήνουν τα πολίτικα φερσίματα και ξαναθυμούνται τα παλιά έθιμα, την εύκολη και νόστιμη μητρική τους κουβεντα.
Γνωστή είναι και η ιστορία μιάς κυραλίτισσας: Κάποια μέρα φώναξε το γιό της, «καλέ Κωστάκη, καλέ Κωστάκη», βάζοντας όλη τη δύναμή της να μην προδώσει το πολιτισμένο γλωσσικό ιδίωμα της πόλης. Μα ο Κωστάκης δεν έπαιρνε χαμπάρι. Και η ταλαίπωρη μητέρα έβαλε νερό στο κρασί της κι αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα των βουνών που τόσο καλά τη γνώριζε και τόσο άριστα την καταλάβαινε ο σκληρός Κωστάκης: «Πούεισε μωρέ γησοφαωμένο, έβγα και σε θέλω». Και ο Κωστάκης άκουσε.
Τις πολίτικες συνήθειες τους μπορεί να τις αλλάξουν οι κυραλίτισσες, όμως τα ευρωπαϊκά ρούχα δεν τ’ αλλάζουν πιά. Εγιναν καί θα πεθάνουν κυραλίτισσες. Τη γυναίκα αυτή μπορούμε να τη γνωρίσουμε καλύτερα μελετώντας τις εκδηλώσεις της στην πόλη όπου ζεί. Είναι να θαυμάζει κανείς τον αγώνα της ν’ αφήσει τη χωριάτικη λαλιά και να... εκπολιτιστεί. Κι όποιος καταγράφει το αστικό φολκλόρ ας πάει να τη συναντήσει στην εργατική συνοικία ή στο πολυτελές διαμέρισμα κάποτε.

ΤΑ ΣΩΜΑΤΙΑ

Οι σύλλογοι των χωριών είναι προ παντός τουριστικοί, εκπολιτιστικοί, εξωραϊστικοί. Στην Περίστα υπάρχει από το 1928 το δραστήριο εξωραϊστικό σωματείο η «Πρόοδος» και η αθλητική ομάδα «ο Προσχιακός». Στις συνεδριάσεις των σωματίων θίγονται ζητήματα που ενδιαφέρουν το σύνολο των κατοίκων.
Η Περίστα σήμερα έχει δύο αξιόλογους Συλλόγους: Σύλογος Περιστιάνων Ελλάδας και Σύλλογος Περιστιάνων Αμερικής "Ο Άγιος Αθανάσιος"

ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

Εχουν και τα χωριά τις αθλητικές τους ομάδες. Και λέγοντας αθλητικές εννοούμε ποδοσφαιρικές, γιατί οι εκδηλώσεις κλασικού αθλητισμου είναι άγνωστες εκεί.
Προπολεμικά στήν Περίστα, στο πανηγύρι άι-Λιά, οι νέοι πηδούσαν στα τρία και ρίχναν το λιθάρι. Τώρα η ποδοσφαιρική ομάδα είναι συγκροτημένη: έχει τα ειδικά ρούχα, τις μπάλες της και τα κολπόστ (τέρματα) από πελεκημένο πλατανόξυλο χωρίς...δίχτυα.
Συχνά γίνονται ποδοσφαιρικές συναντήσεις μεταξύ των χωριών. Διαβάζουμε καμιά φορά στο πλατάνι της πλατείας: «Την Κυριακή και ώρα 4 μ.μ. ο Προσχιακός Περίστας θα συγκρουσθεί στο γήπεδό του με τον Π.Ο.Π. (Ποδοσφαιρικό Ομιλο Πλατάνου). Είσοδος ελευθέρα. Να έρθετε όλοι να συνδράμετε την ηρωϊκή ομάδα του χωριού μας»

Προσχιακός Περίστας Μπάσκετ 2009

Προσχιακός Περίστας 1980

Προσχιακός Περίστας 2009

Προσχιακός Περίστας 2011

Δεν υπάρχει όμως εκείνος ο φανατισμός των καμπίσιων, που έκανε τον Αγρινιώτη έμπορο να κρεμάσει τούτη την αμίμητη ταμπέλα στην πόρτα του μαγαζιού του: κλειστόν λόγω μάτς

ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΟΥ ΚΑΦΕΝΕΙΟΥ

Το ραδιόφωνο του χωριάτικου καφενείου πήρε κι όλας σε σχετικά μικρό διάστημα ένα πλούσιο λαογραφικό βάρος. Γύρω του συγκεντρώνονται οι χωριανοί ν’ ακούσουν χίλια δυό πράγματα: τις ειδήσεις, τη λειτουργία, τα εκλογικά αποτελέσματα, τα δημοτικά τραγούδια. Για να νοιώσει ο άνθρωπος της πόλης, κορεσμένος καθώς είναι από τέρψεις, πως βλέπει ο χωρικός το ραδιόφωνο του καφενείου, θα πρέπει να συλλογιστεί... κατοχικές ώρες στην Αθήνα, τότε που αδειάζαν οι δρόμοι και οι Αθηναίοι συγκεντρώνονταν ν’ ακούσουν τις εκπομπές του B.B.C. Η παρομοίωση, για τα περισσότερα χωριά μας δεν έχει καμιά δόση υπερβολής.

Αρκεί να συλλογιστεί κανείς την ξεραΐλα της ελληνικής επαρχίας που σού πλακώνει την καρδιά και σού δίνει το αίσθημα του εξόριστου και του απομονωμένου. Ιδιαίτερα θα πρέπει να τονιστεί η λαχτάρα του χωρικού για το δημοτικό τραγούδι. Ο καφεετζής έχει σημειώσει πλάϊ στο ραδιόφωνο τις ώρες που μεταδίδονται δημοτικά τραγούδια γιά να μην του ξεφύγει καμιά εκπομπή.
Το πρόβληματου ραδιοφώνου όμως στην Περίστα έχει σημαντικά αμβλυνθεί, οι περισσότεροι κάτοικοι είναι εφοδιασμένοι με μιά εύκολη συσκευή που ακούει στο όνομα του μηχανικού νεολογισμού: τρανζίστορ. Κι όλα αυτά βέβαια, πριν καταφθάσει η τηλεόραση.

Θανάσης Ν. Παπαθανασόπουλος -ΠΕΡΙΣΤΑ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ Ιστορικά - Λαογραφικά 1998