Το
Χειμώνα τα ζώα μπαίνουν στο μαντρί που είναι ζεστό και
καλοχτισμένο. Πολλά μαντριά έχουν για σκεπή τους
"πατικωμένο" χώμα και λέγονται "ταράτσες".
Έχουν να λένε πως είναι πολύ ζεστές και τα ζώα ξεχειμάζουν
άνετα.
Οι βλάχοι γιορτάζουν της Αναλήψεως. Φκιάχνουν ψητό κρέας,
γιαούρτι και το σπεσιαλιτέ τους, το "κοσιμάρι"
που γίνεται με χλωρό τυρί και αλεύρι μέσα σε ένα ειδικό
"σαγάνι" το "βλαχοτήγανο". όπως το
λένε.
Οι βλάχοι εκτός από τις καθαρά ποιμενικές ασχολείες τους
κάνουν και τις γεωργικές δουλειές όπως όλοι οι χωριανοί:
Το Γενάρη σκάβουν τους κήπους. Το Μάρτη σκάβουν και ξελακώνουν
τ' αμπέλια. Τον Απρίλη φυτεύουν φασόλια, πατάτες, κρεμμύδια.
Το Μάη βλαστολογούν τ' αμπέλια, τα θειαφίζουν, τα ραντίζουν,
και στερνά επαναλαμβάνουν το σκάλισμα τον Ιούνιο. Τον
Αύγουστο τρυγάνε τα σταφύλια και απολαμβάνουν τα σύκα
και τα ροδάκινα. Τον Οκτώβρη σπέρνουν το σιτάρι, και τους
χειμωνιάτικους μήνες... λένε παραμύθια στο παραγώνι.
Οι βλάχοι προσέχουν πολύ τα ημερομήνια. Παρακολουθούν
τις δώδεκα πρώτες μέρες του Αυγούστου να ιδούν τι καιρός
θα κάμει όλο το χρόνο. Η κάθε μέρα αντιστοιχεί σ' ένα
μήνα. Τα σύννεφα στο βοριά σημαίνουν βροχή κι αέρα. Τα
σύννεφα στο νοτιά (μοραϊτης αέρας) θα φέρουν χιόνια και
υγρασία.
Πολλοί παρακολουθούν τα ημερομήνια από τις 14 Αυγούστου
μέχρι τις 26 του ίδιου μήνα. Είναι αυτοί που πηγαίνουν
με το παλιό ημερολόγιο. Προσέχουν δε τις καιρικές συνθήκες
ολόκληρου του εικοσιτετράωρου. Στις 14 Αυγούστου έχουμε
το μήνα Αυγουστο. Στις 15 Αυγούστου το μήνα Σεπτέμβριο
κ.ο.κ. Οι τσοπάνηδες γράφουν σ' ένα χαρτί τις παρατηρήσεις
τους και το έχουν πάντοτε μες στο σελάχι για να κανονίζουν
ανάλογα με τον καιρό τις προμήθειες για τα ζώα τους.
Παραθέτω
ένα μικρό βλάχικο καζαμία που έγινε από τις παρατηρήσεις
των ημερομηνίων, με την ορθογραφία του συντάκτη, του
Μήτσου Βελαώρα, που έχει (είχε) το βλάχικο στέκι του
στην Κοπελίτσα. Αφορούσε το έτος 1959.
Αύγουστος με κοκκινάδα από
ανατολ από το προϊ λίγος αγιανιότης δροσερός έως 8 ώρα
μετά αρχισε Μαϊστρος δροσερός μι σινεφχιά από κάτο και
προς το βράδη και βροχή θεσαλία.
Σεπτέμβριος
το προϊ γαλινη λιγος Μαϊστρος έως το γιόμα μετά λίγος
βουργιάς 2 ώρας σύννεφο Μαίστρος και συνεφχιά και βροχή
εις θεσαλίαν και λίγο κολιμπόντας ο Ιλιος τω μεσονιχτιον
συνεφχιά και βαθή άστραμα από δισμάς.
Οκτόβριος από νιχτα συννεφχιά μικτι άγερη Μαϊστρος με
αγιονιοτη εως 10 ώρα συννεφχιά και βροχή απόγευμα πουλί
μπουμπουνιτό πουλύ βροχή.
Νοέβριος προϊ δροσιά πουλύ και συνεφχιά απόγευμα 4 ωραες
βροχή Μαλακός από 9 ώρα άρχισε βουριάς με αγιανιότη
με λίγο ψήχος.
Δεκέμβριος το προϊ γαλήνη - Μπουμπουνιτά. αγιανιότης
με βουργια.
Ιανουάριος το προϊ γαλήνη έως τας 2 ώρας απόγευμα μετά
συνεφχιασε και το βράδη ψυχάλα άνευ μπουμπουνιτό και
αποβραδής λίγο αστραμα από βουράς (οι
άλλοι μήνες δυσανάγνωστοι).
Μάιος
βουργιάς χωρίς σύννεφα πουλυ δινατότερος.
Ιούνος Βουργιάς χωρίς σύνεφα.
Ιούλος λίγο ελαφρότερος ο βουργιάς την ημέρα.
Ο
Αγιαννιώτης που αναφέρουν τα παραπάνω ημερομήνια, είναι
ο βόρειος άνεμος που φυσάει από τα Γιάννενα.
Συχνά ο τσοπάνης βρίσκεται στην ανάγκη να επέμβει άμεσα
για να σώσει ένα πρόβατο ή μιά γίδα που κινδυνεύει από
κάποια αρρώστια.
Επειδή είναι μόνος του και δεν έχει να περιμένει βοήθεια
από κανέναν άλλο, αναγκάζεται να μαθαίνει ένα σωρό πράγματα
για τη θεραπεία των κτηνών του.
Οι κυριότερες αρρώστιες των ζώων του είναι: Ο "πονομάσταρος".
Το πράμα (ζώο) έχει μεγάλους πόνους στα (μαστάρια) στήθη
και δε στασιάζει (ησυχάζει) πουθενά. Το σταυρώνουν με
μιά μαύρη τσατσάρα και λένε και το παρακάτω ειδικό ξόρκι:
Μιά
φλόρα γιλαδούλα
β'ζαίνει άσπρο μουσκαράκι
στο μύλο το πηγαίνει στ' άγρα νερά το ρίχνει.
Άλλη
αρρώστια, ο "άνθρακας".
Το πράμα πρήζεται. Το τρίβουν με ξίδι και νερό. Επικίνδυνη
αρρώστια είναι ο "γιδόβλογος".
Το πράμα βγάζει σπυριά στα χείλη και στα μαστάρια. Η
θεραπεία του είναι αλοιφή με γλιστερή λάσπη (γλίνα),
και εντριβή με αρμύρα. Θαυματουργό φάρμακο για πολλές
αρρώστιες των γιδιών είναι το
"σκορπίδι", ένα φυτό που βγαίνει προ
παντός στα βουνά Το στουμπάνε και πιάνουν το υγρό του
ανακατεύοντάς το με νερό. Με το μίγμα ποτίζουν το πράμα.
Επικίνδυνο είναι και το "μάτιασμα"
ή "απομάτι" ή
"βασκανία". Το
ζώο μπορεί να σκάσει. Τότε λένε το παρακάτω ξόρκι:
"Εις
το όνομα του πατρός και του υιού και του αγίου πνεύματος
αμήν.
Η κυρία των αγγέλων η κυρία των αρχαγγέλων
τι θέλεις Παναγία μου, έχω ένα πάθος.
μπορείς να μου το βγάλεις; Γίνεται αυτό;"
Σοβαρή
αρρώστια είναι και ο "παρμός"
(παράλυση). Για τη θεραπεία του υπάρχει το παρμοχόρτι
που βγαίνει στην Τριπίτσα (Διπλάτανο). Το βγάζουν για
να το πιεί το ζώο. Επικίνδυνα είναι τα σπασίματα,
"ξεγοφιάσματα" (γουφό = πόδι), το "ξεκόμπιασμα"
(όταν βγαίνει ο κόμπος του ποδιού), το "ξεπλάτισμα".
Όλες οι παθήσεις αυτές έχουν σχέση με τα οστά και πρέπει
ο βλάχος να επέμβει αμέσως να τα βάλει στη θέση τους
αλλιώς το ζώο κινδυνεύει να μείνει ανάπηρο.
Θανάσης
Ν. Παπαθανασόπουλος -ΠΕΡΙΣΤΑ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ Ιστορικά - Λαογραφικά
1998
|