* Η πενικιλίνη ήταν γνωστή στούς πρακτικούς γιατρούς της Περίστας σίγουρα πολλέςεκατοντάδες χρόνια προτού φανεί ο Φλέμινγκ. Στις πληγές και στις μολύνσεις έβαζαν μοκιασμένο (μουχλιασμένο) ψωμί. Η μούχλα έκανε το θαύμα της. Θαυματουργή ήταν επίσης και η επίδραση της μούχλας στον ανθρώπινο οργανισμό κατά τη διάρκεια της πείνας του 1941. Μαζί με τις σάπις τροφές το σώμα δεχόταν κι ένα ποσοστό ακατέργαστης αλλά αποτελεσματικής... πενικιλίνης.

* Οταν βγαίνει κανένα σάπιο δόντι, το ρίχνουν στη σκεπή του σπιτιού και λένε τη φράση: Πάρε κόκαλο και δόσ' μου σιδερένιο.
* Οταν αρρωσταίνει κανένα αβάφτιστο παιδί σπεύδουν και το βαφτίζουν, όχι μόνο  γιατί φοβούνται μήπως πεθάνει αβάφτιστο, αλλά γιατί πιστεύουν πως το αγιονέρι της κολυμβήθρας έχει θεραπευτικές ιδιότητες και θα το γιατρέψει.

* Η λιόκριση. Λένε πως το Μάη τα φίδια «ρίχνουν τα κέρατά τους». Ο άνθρωπος για ν' αποκτήσει το πολύτιμο κόκαλο πρέπει να ρίξει στο φίδι ένα μαύρο ύφασμα. Ετσι το ζούμπερο (=ερπετό) θ' αποθέσει επάνω το κέρατό του, που τόσες θεραπευτικές ιδιότητες έχει, όπως δα ιδούμε.

Λιόκριση (λιόκρουση) υπάρχει όταν το φεγγάρι που βασιλεύει αντικρύζει τον ήλιο που ανατέλλει. Το φεγγαρόφωτο αν πέσει πάνω στα ρούχα τοτ σπιτιού (σκεπάσματα κ.λ.π.) τα λιοκρίζει. Τη λιόκριση τη μεταδίδουν στον άνθρωπο, που κιτρινίζει και κόβουν τα μάτια του. Ο λιοκρισμένος πριν σαραντίσει, πρέπει να πιεί λιοκρονέρι γιατί αλλιώς κινδυνεύει να πεθάνει. Τα άπλυτα ρούχα δε λιοκρίζονται. Τώρα ας δούμε με τη φαντασία μας μιά γριά να παρασκευάζει, όπως έμαθε απ' τη μάνα της, το γιατρικό νερό, μαζί μ' ένα μαυρομάνικο μαχαίρι, ένα κομμάτι μαύρο πανί κι ένα ζευγάρι μαλαματένια σκουλαρίκια. Τη λεκάνη μαζί με τα αντικείμενα που έχει μέσα της τη βγάζει στο χαγιάτι του σπιτιού Τετάρτη βράδυ, και την ξαναβάζει μέσα σαββατόβραδο. Αδειάζει το νερό κατόπι μέσα σε μπουκάλες απ’ όπου πίνουν οι άρρωστοι, βλέπουν την υγεία τους κι ευλογούν τους πρακτικούς.
Παλαιότερα γιά να θεραπεύσουν τη λιόκριση χαράκωναν ένα μέρος του κεφαλιού και το έτριβαν με κρεμμύδι και σκόρδο.

* Οι βερβερίτσες (φουσκάλες του δέρματος) εξαφανίζονται όταν τις κατουρίσουν στη γιομοφεγγαριά.

* Γιά να σταματήσουν την αιμορραγία μιάς πληγής βάνουν επάνω της τρίμματα από πέτσινη λωρίδα.

* Χρυσή λέγεται μια λεπτή μεμβράνη που συνδέει τα ούλα με το πάνω σαγόνι. Ο άνθρωπος που πάσχει κιτρινίζει και είναι ανόρεχτος. Οι γριές την κόβουν μ' ένα μαχαιράκι. Αυτό μπορεί να γίνει Πέμπτη ή Σάββατο.

* Το πύον από τα σπυριά που βγάζουν στο κεφάλι μερικοί (ψωροφίτης), απορροφάται απο το λιναρόσπορο και τα λαχανόφυλλα που απλώνουν στο πληγιασμένο μέρος.

* Για τη θεραπεία των ενοχλητικών κάλων χρησιμοποιούν κομμάτια ψημένης τομάτας που τα τοποθετούν επάνω στο μέρος που πονάει.

* Οι κουκουμέλες (μανιτάρια) που βγαίνουν το φθινόπωρο, έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Το φαγητό τους είναι πολύ νόστιμο. Οι γυναίκες που γυρίζουν στα χωράφια μαζεύουν εκείνα τα μανιτάρια μόνο που έχουν στον κορμό τοπυς ένα ζωνάρι. Ορεκτικοί είναι και οι βολβοί (χομολίτσες) που τρώγονται με λαδόξιδο.

* Γιά να βγεί το «σκοτωμένο αίμα» από χτυπημένο μέρος του σώματος, χρησιμοποιούν τις βδέλλες που φυλάσσονται μ’ επιμέλεια σε μπουκάλια «κι αχρείαστες να γίνονται». Αλλος τρόπος για να βγεί το σκοτωμένο αίμα, το ζουρλό όπως το λένε, είναι η βυζάχτρα. Αυτή είναι ημικυκλικό κόκκαλο με δυό τρύπες στις άκρες. Το ένα μέρος της το ακουμπούν στο σώμα κι από το άλλο βυζαίνουν το αίμα.

* Για το σταμάτημα της ευκοίλιας καλά είναι τα κράνια και τα ψημένα κυδώνια που έχουν την ιδιότητα «να σφίγγουν τα άντερα».

* Θεραπευτικές ιδιότητες έχει και το ελατοπίσι (ελατορέτσινο) που βγαίνει από τον κορμό των ελατιών. Απ' αυτό οι πρακτικοί φκιάχνουν μικρά χάπια που γιατρεύουν τα νεφρά και το συκώτι.

* Γιά να φύγουν τα κρυολογήματα κάνουν εντριβές με ρακί. Κατόπιν απλώνουν λατορέτσινο σ' ένα χαρτί και το κολλάνε στο κρυωμένο μέρος. Το χαρτί μένει εκεί ώσπου να βγεί μόνο του.

* Το ξερό άσπρο εξόγκωμα πού βγαίνει στην καμάρα της πατούσας και που λέγεται λιποθάτι (το) ή λιθοπάτης (ο), φεύγει όταν δέσουμε πάνω του ένα ψημένο κρεμμύδι.

* Ο αυτόπονος που προέρχεται προπαντός από ακαθαρσίες, γιατρεύεται με το κηροπάνι. Το κηροπάνι είναι ένα χαρτί που έχουμε απλώσει πάνω του ένα στρώμα κηρί. Με το χαρτί αυτό φκιάχνουμε προσεκτικά ένα μικρό χωνί που χώνουμε τη μιά του άκρη στο αυτί που βαριακούει, κι ανάβουμε μ’ένα σπίρτο την άλλη. Το κηρί που λίγο-πολύ θερμαίνεται έχει την ιδιότητα ν' απορροφάει τις ακαθαρσίες.

* Το καλοκαίρι όσοι, αναγκασμένοι απ' τις αγροτικές τους ασχολίες, κοιμούνται στην ύπεθρο, τρώνε σκόρδα για να μην τους πλησιάζουν τα φίδια.

* Τα εγκαύματατα τα γιατρεύουν με ασβεστόνερο και λάδι. Γνωστό είναι και το αξίωμα των πρακτικών, ότι στη φωτιά πρέπει κανείς να ρίχνει φωτιά. Στα εγκαύματα ρίχνουν και μελάνι.

* Το παρασκαλισμένο νεύρο του χεριού ή του ποδιού (νευροκαβαλίκι) έρχεται στη θέση του σαν το τρίψουμε με σαπουνόνερο.

* Αναταραχές στον οργανισμό φέρνει το μάτιασμα ή απομάτι ή βασκανία. Για να διαπιστώσει κανείς αν έπαθε απο κακό μάτι πηγαίνει σε μια απο τις τόσαε γριές που ξέρουν απ’αυτά και της δίνει ένα μαντίλι (ή ένα σκοινί, αν πρόκειται για άρρωστο ζώο, γίδα κ.λ.π.). Η γριά ψελλίζει μερικά λόγια. Εχουν να λένε πως αν διαπιστωθεί ύπαρξη βασκανίας, τότε το μήκος του μαντιλιού ή του σκοινιού αυξάνει κατά δέκα πόντους περίπου. Οταν ξανάρθει στο πρώτο μάκρος του η βασκανία φεύγει. Η βασκανοδιώχτρια ξέρει κάποιο ξόρκι που σε βαθιά γεράματα θα το ειπεί στην κόρη της, κι εκείνει με τη σειράτης στη δική της και πάει λέγοντας. Παραθέτω δυό ξόρκια:

* Πολλές φορές τυχαίνει να παρουσιαστεί στο μάτι ένα μικρό κοκκινωπό σπυράκι, το κριθαράκι όπως το λένε. Γιά να φύγει, το «αλυχτάνε» λέγοντας τη φράση: «αμ, αμ κριθαράκι, είμαι το πρώτο παιδι της μάνας μου και θα σε φάω». Τη φράση αυτή τη λέει ένα πρωτότοκο παιδϊ, σταυρώνοντας ταυτόχρονα τρείς φορές το μάτι του άρρωστου μ’ ένα σπυρί κριθαριού.

* Οταν κανείς σηκώσει ή προσπαθήσει να σηκώσει ένα μεγάλο βάρος και καταλάβει πόνους στη μέση του, λένε πως του έπεσαν τα πάκια. Ο άρρωστος ξαπλώνει μπρούμυτα κι ο πρακτικός γιατρός πιάνει τις δυό άκρες της μέσης του αρρώστου και τις τραβάει μαλάζοντάς τες ταυτόχρονα. Οταν τρίξουν τα κόκαλα σημαίνει πως τα πάκια ξανάρθαν στη θέση τους. Οταν όμως τα πάκια «κρεατώσουν» δε συνέρχονται, κι ο πόνος συνεχίζεται με κίνδυνο ο άνθρωπος να μείνει ανάπηρος.

* Οταν κανείς χτυπήσει άσχημα σ’ένα μέρος του σώματος κι έχει δυνατούς πόνους, βάζουν στο μέρος αυτό το ζεστό δέρμα ενός νιογδαρμένου κατσικιού. Ο πόνος απορροφάται αμέσως.

* Η σακοράφα είναι ένα μυτερό χορτάρι που σαν έρθει σ’επαφή με το σώμα μας προχωρεί μόνο του και συχνά τρυπώνει στο αυτί όπου προκαλεί αβάσταχτο πόνο. Το βγάζουν με τσιμπίδι.

* Οποιος θέλει να επισκεφθεί λεχώνα μετά το ηλιοβασίλεμα, θα πρέπει μπαίνοντας στο δωμάτιό της να κρατάει αναμμένο δαυλί. Κι όποιος μπαίνει σε σπίτι τη στιγμή που λεχωνεύει η νύφη, παίρνει μια μπούκα νερό και ραντίζει τη νύφη. Τα απλωμένα ρούχα και σκεπάσματα της λεχώνας και του μωρού τα μαζεύουν με ήλιο.

Αυτές είναι σε γενικές γραμμές οι φαρμακευτικές και ιατρικές γνώσεις των απλών ανθρώπων του χωριού. Φυλάνε τα βοτάνια τους και τα πραχτικά τους επιτεύγματα στις παραθύρες γιά να τα χρησιμοποιήσουν σε ώρα ανάγκης. Η ιατρική περίθαλψη στα χωριά μας είναι ανύπαρκτη. Παρ΄όλα αυτά όμως οι άνθρωποι είναι υγιείς, ζωηροί, έξυπνοι. Ο καθαρός αέρας και το γάργαρο νερό κάνουν θαύματα.

Στις περισσότερες αρρώστιες δε δίνουν σημασία. Με θαυμαστή απάθεια λένε πως είναι...πέραση (διαβατική επιδημία). Κάποτε ρώτησαν ένα ροδοκόκκινο χωριάτη: «Εσείς οι βουνίσιοι γιατί δεν αρρωσταίνετε;» Κι εκείνος απάντησε με θαυμαστή ετοιμότατοι: «Γιατί δεν έχουμε γιατρούς».

Θανάσης Ν. Παπαθανασόπουλος -ΠΕΡΙΣΤΑ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ Ιστορικά - Λαογραφικά 1998