Στους πρωτοπόρους μας αναφερόμαστε συχνά με θαυμασμό. Μιλάμε για τους ήρωες αυτούς της φυλής μας, που ξεκίνησαν απο την άλλη άκρη της γης και ρίζωσαν εδώ, που μεταφύτεψαν στο Νέο κόσμο ό,τι καλό, ό,τι ωραίο, ό,τι πολύτιμο σε ιδέες και παραδόσεις είχε να προσφέρει ο παλιός.Καθώς όμως οι δεκαετίες διαδέχονται η μία την άλλη, οι πρωτοπόροι μας σιγά - σιγά εξαφανίζονται ακολουθώντας την ανθρώπινη μοίρα. Οι νεώτερες γενιές μας φαίνεται - φυσικό είναι - να λησμονούν τους ανθρώπους εκείνους που έστησαν εδώ με κόπο, μόχθο, αίμα και ιδρώτα την πολύτιμη Ελληνοαμερικάνική μας κοινότητα.
Απο τις Ανατολικές ακτές της Αμερικής μέχρι της Δυτικές, από τον απόμακρο Βορρά ως τον βαθύτατο Νότο, παντού ανθούνε σήμερα Ελληνοαμερικάνικες ομάδες, μικρές ή μεγάλες, συμπηγμένες σε ακμάζουσες Ελληνορθόδοξες κοινότητες ή απομονωμένες λίγες οικογένειες, που αγωνίζονται να κρατήσουν ότι Ελληνικό έχουν μέσα τους, ότι θυμούνται από τις παραδόσεις και τις αφηγήσεις γονιών και παπούδων.
Ομως σιγά-σιγά για όλους μας, ο χαρακτηρισμός του πρωτοπόρου γίνεται μια απρόσωπη έννοια, μια αξιοσέβαστη σκιαγραφία ηρωικής φυσιογνωμίας, με αγώνες και αγωνίες στο ενεργητικό της, με απίστευτες επιτυχίες, αλλά και με πονεμένες αποτυχίες. Γίνεται ένα είδος αυτονόητης προυπόθεσης για τη δική μας ύπαρξη εδώ στην Αμερική, ένα εντυπωσιακό βάθρο, που πάνω στη γερή και αγέρωχη βάση του, μπορούμε εμείς να στηρίζουμε ευελπιστούντες και με αυτοπεποίθηση τις δικές μας προσπάθειες, τα δικά μας όνειρα.
Ομως, σήμερα πια ο πρωτοπόρος μας δεν έχει πρόσωπο για μας. Εχει αποβεί θρύλος χωρις σάρκα και οστά. Ισως οι γηραιότεροι απο μας να θυμούνται - και ασφαλώς θα θυμούνται - για μερικά χρόνια ακόμη, ώσπου να περάσει και ΄τούτη η δική μας γενιά στην αθανασία, συγκεκριμένα πρόσωπα και άτομα. Και όταν μιλούν για πρωτοπόρους ίσως να βλέπουν νοερά τα πρόσωπα αυτά. Αλλά για λίγο ακόμα...
Λίγα πράγματα έχουν γραφεί για την Ελληνοαμερικάνική μας ιστορία και τα λίγα αυτά αναφέρονται περισσότερο στην εκκλησία, στις εφημερίδες μας, στις οργανώσεις μας και όχι στα πρόσωπα. Η εκκλησία μας φυσικά υπήρξε ο κυριότερος καθοδηγητής, προστάτης, εμπνευστής της ομογένειας. Αλλά την εκκλησία μας στην Αμερική ποιός την έφερε; Μήπως έστειλε το Οικομενικό Πατριαρχείο ή οποιαδήποτε άλλη οργανωμένη εκκλησία ιεραπόστολους ή άλλους κληρικούς ανάμεσά μας; Οχι βέβαια. Την εκκλησία μας εδώ την έφερε ο πρωτοπόρος μας. Ο ακάματος Ελληνας Ορθόδοξος μετανάστης που εγκαντέλειψε πατρίδα, σπιτικό και οικογένεια για να αναζητήσει μια καλύτερη ζωή στην Αμερική. Και μόλις ορθοπόδησε, μόλις κατάφερε να εξασφαλίσει τον επιούσιο, έστρεψε το βλέμμα προς τον ουρανό για να ευχαριστήσει. Απόστειλε και την επιταγή στην γενέτειρα για να βοηθήσει. Κι όμως γι’ αυτόν τον Πρωτοπόρο, λίγα, ελάχιστα έχουν γραφεί. Και όλοι ζητάμε πίστωση για το δικό του έργο.
Δεν είναι καινούριες αυτές οι σκέψεις. Για καιρό τώρα μας παιδεύουν και γίνονται βασανίστηριο σωστό, καθώς τα χρόνια διαβαίνουν γοργά και αντί να βλέπουμε να δυναμώνει η συλλογική μνήμη της ομογένειας, διαπιστώνουμε το αντίθετο οτι τα πρώσοπα αυτών που έφυγαν ξεχνούνται, σβύνουνε σιγά σιγά. Βέβαια μέσα σε κάθε οικογένεια μας θυμούμαστε τον Πρωτοπόρο, τον δικό μας Πρωτοπόρο και έχουμε στον τοίχο του σαλονιού μας τη φωτογραφία του. Αλλά αυτό δεν φτάνει. Η ιστορία δεν γράφεται έτσι. Και η οφειλομένη τιμή και ευγνωμοσύνη στους πρωτοπόρους δεν εκδηλώνεται έτσι.
Χρειάζεται συλλογική μνήμη και επιμελλημένη καταγραφή, τόσο των προσώπων, όσο και το έργο καθενός και της προσφοράς του. Σημαντικά και ασήμαντα, γιατί η ιστορία της Αμερικής των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι παρά ένα κράμα σημαντικών και ασήμαντων των διαφόρων εθνικοτήτων, που συγκρατούν τη μεγάλη συμπολιτεία. Και δεν πρέπει εμείς οι Ελληνες της Αμερικής να αφήσουμε την δική μας ιστορία, την δικη μας συμβολή στην ιστορία της χώρας αυτής να ξεχαστούν. Και θα ξεχαστούν, αν δεν καταγραφούν συστηματικά, καθώς οι παλιότερες γενιές μας φεύγουν και οι μνήμες χάνονται στους λαβύρινθους των χρόνων που περνούν ασταμάτητα και ταχύτατα.
Υστερα και η Ελλάδα χρωστάει πάρα πολλά στους πρωτοπόρους μας. Ηταν όλοι τους παιδιά της, σκορπισμένα εδώ κι εκεί, και δεν βρίσκανε βοήθεια απο πουθενά. Κι όταν αναγκάστηκαν να τα μαζέψουν και να καταφύγουν στην ξενητιά αναζητώντας την τύχη τους, ποτέ δεν ξέχασαν τη φτωχομάνα τους πατρίδα. Σε κάθε της ανάγκη έδιναν το παρόν και πρόσφεραν τον οβολό τους, αλλά και τη ζωή τους όταν χρειάστηκε.
Η μητέρα πατρίδα ίσως τους έχει ξεχάσει ή ίσως δεν θέλει να θυμάται, οι πρωτοπόροι μας όμως ποτέ δεν ξέχασαν το τεράστιο χρέος απέναντί της, και αυτό το χρέος το μεταφύτεψαν στις καρδιές των παιδιών των που σήμερα μετά απο εκατό και πλέον χρόνια τα παιδιά αυτά είναι τόσο Ελληνες όσο οι Ελληνες...

Θεόδωρος Καλτσάς, Νέα Υόρκη Μάρτης 2000'
www.perista.net

Ο ΚΑΗΜΟΣ ΤΟΥ ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΣΤΙΑΝΟΥ
Περίστα, που σε άφησα απ’ τα παιδικά μου χρόνια
δε χόρτασα τα κάλλη σου και τα ψηλά μπαλκόνια.
Περίστα, στη ξενιτιά που βρίσκομαι πάντα θυμάμαι εσένα
κι ο πλάτανος κι ο Κεχρινιάς ακολουθούν εμενα
Περίστα, κοντά σου όταν έρχομαι σαν το πουλί γυρίζω,
 
Κι επάνω στον Γαυρόλακα τρέχω και φτερουγίζω.
Στον Πλατανιά, στον Παλιοφτιά που φύλαγα τις γίδες,
Τρέχω και στα Λακκώματα πούπιανα καρδερίνες.
Περίστα επιθυμώ και εύχομαι όταν θα ‘ρθούν τα χρονια
Κοντά σου θέλω να γλεντώ τα υστερνά μου χρόνια.

Τρύφων Ν. Χατζηνικολάου, Σεπτέμβριος 1996 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .