Ο Δανιήλ Μοναχός, κατά κόσμον Δημ. Θανασούλης, γεννήθηκε στην Περίστα το έτος 1860. Από μικρός ακολούθησε τα μεγαλύτερα αδέλφια του στα ελεύθερα και σκλαβωμένα χωριά της Ελλάδας, που εξασκούσανε το επάγγελμα του μικροπωλιτού και γυρίζανε στο χωριό ύστερα από απουσία τριών και πέντε μηνών, φορτωμένοι λεφτά και μάλαμα. Ο Δημήτριος, με τα χρήματα που κέρδισε από το εμπόριο, όταν γύρισε στο χωριό αγόρασε ρουμάνια και χωράφια.

Το 1880 αγόρασε ένα μεγάλο ρουμάνι πάνω απο το χωριό κοντά στην θέση Πυργούλης, από τον Δήμο Ν. Χατζηνικολάου και λίγα χρόνια αργότερα αγόρασε δίπλα από το ρουμάνι μια μεγάλη λάκκα από τον Κωστάκη Μπαράκο.

Ο Δημήτριος από τότε που αγόρασε το ρουμάνι και την Λάκκα έγινε άλλος άνθρωπος, έδεχνε στοργή και αγάπη για τα πουρνάργια και για τα λιγοστά έλατα και σιγά-σιγά διεμόρφωσε το έδαφος και έφτιασε πολλές ζαγάδες και φύττεψε πολλά καρποφόρα δένδρα. ακόμι και πλατάνια έφερε και τα φύτεψε στην Λάκκα και σκάφτοντας με τα χέρια του μέσα στα σπλάχνα της γης, βρήκε λίγο νερό και πότιζε τα καρποφόρα δένδρα και στην άκρα της Λάκκας έχτισε ένα μικρό εκκλησάκι, τον Προφήτη Ηλία.

Στα 1890 παντρεύτηκε με την Κοντύλω Κ. Ράπτη. Απέκτησε τρείς θυγατέρες και ένα γυιό, που τον ωνόμασε Ηλία. Μετά τους γάμους του έμεινε μόνιμα στο χωριό και δημιούργησε ένα παντοπωλείο δίπλα από το πατρικό του σπίτι.

Ο Δημήτριος με την νεαν ζωήν τουφαινότανε ευτυχισμένος και απέκτησε καλή φήμη σαν ένας ιδανικός σύζυγος, στοργικός πατέρας και επιτυχημένος έμπορος.

Αλλά η ευτυχία αυτή δεν θα κρατούσε για πολλά χρόνια,όπως μας διηγήθηκε ο ανεψιός του Γεώργιος Αθ. Θανασούλης, που φημίζόταν για το αλλάνθαστο θυμητικό του στην Περίστα. Μετά το 1905 εμάστιζαν τον τόπο συχνά θανατηφόρες επιδημίες και έτσι ο Δημήτριος έχασε τρία από τα προσφιλή του πρόσωπα: την αγαπημένη του γυναίκα, τον μοναχογυιό του Ηλίαν και την μικρότερη κόρη του Ιωάννα.

Ύστερα από τα συνεχή αυτά χτυπήματα της μοίρας του, δεν είχε πειά όρεξη για να απασχοληθή με το εμπόριο. Εφρόντισε και πάντρεψε τις δύο υυγατέρες του, την Βασιλική και Αθηνά και αυτός επήρε την μεγάλη απόφαση να γίνει καλόγερος.

Οι λόγοι που τον ωδήγησαν να εγκαταλείψει τα εγκόσμια έγιναν γνωστοί εις τον τότε Μητροπολίτην Ναυπακτίας και Ευρυτανίας Αμβρόσιον, και χωρίς κανένα δισταγμό τον Ιούνιο του 1910 τον εχειροτόνησε καλογερον με το θρησκευτικό όνομα ΔΑΝΙΗΛ ΜΟΝΑΧΟΣ. Ο Δανιήλ, επιστρέφοντας στην Περίστα, ανέβηκε πάνω στο ρουμάνι και ανάμεσα στα πουρνάρια έχτισε το κελλί του. Λίγα βήματα ποιό κάτω έχτισε μια νέα, ευρύχωρη εκκλησία, τον Προφήτη Ηλία

Μέσα στο κελλί του, αποτραβηγμένος μακρυά από τον κόσμο ευρήκε την ησυχία και την γαλήνη που επιθυμούσε από τα νεανικά του χρόνια. Εκεί είχε όλον τον καιρό να συλλογιστή τα περασμένα γεγονότα τησ ζωής του και από όσα είδε και του συνέβησαν, μόνο ένα γεγονός το θυμήθηκε και το ξαναθυμήθηκε πολλές φορές.

Και αυτό το γεγονός ήτανε: Όταν ανεβοκατέβαινε με το μουλάρι του στον Κεφαλόβρυσο (Θέρμο, Τριχωνίδος) μεταφέροντας τρόφιμα και εμπόρευμα για το παντοπωλείον του, πολλές φορές στην καρδιά του χειμώνα, με τις φοβερές χιονοθύελλες, πάνω στην ράχη του Ζηγού συνήντα φτωχούς και δυστυχισμένους ανθρώπους να σέρνωνται στην στράτα κοκκαλιασμένοι και με την ψυχή στα χείλη αγωνίζονταν για να φθάσουν στο απομακρυσμένο χωριό τους. Πολλοί από αυτούς που η μοίρα τους προώριζε να γεννηθούν πάνω στα κατσάβραχα της Ναυπακτίας και της Ευρυτανίας, ευρίσκανε τραγικόν θάνατο στα βράχια του Ξηροβουνιού, που τους γκρέμιζε ο μανιασμένος αέρας και χωνόντουσαν σε καμμιά χιονοστιβάδα, γιατί δεν υπήρχε κανένα φυσικό ή τεχνητό καταφύγιο για να προφυλαχθούνε, ώσπου να περάση η κακοκαιρία.

Αυτούς τους άμοιρους ανθρώπους σκεφτότανε ο Δανιήλ μέσα στο κελλί του και αυτούς ήθελε να βοηθήσει. Χωρίς να χάσει καιρό μάζεψε μαστόρους και ανέβηκε πάνω στην ράχη του Ζηγού και εκελι που διασταυρώνονται οι δρόμοι των ορεινών χωριών προς Ναύπακτο και Αγρίνιο, έχτισε έναν προσωρινόν Ξενώνα. Αργότερα, με χρήματα δικά του και με δωρεές των Περιστιάνων της Αμερικής έχτισε το εξωκλήσι της Αγίας Σωτήρας και έναν ευρύχωρον Ξενώνα.

Εκεί μέσα εύρισκαν καταφύγιο και δωρεάν φιλοξενία οι στρατοκόποι, όταν οι βροχές και οι χιονοθύελλες δεν τους επέτρεπαν να συνεχίσουν την στράτα τους . Πολλές φορές τύχαινε να μαζευτούνε πολλοί διαβάτες και κατ΄ ανάγκην άνθρωποι και ζώα ζητούσαν καταφύγιο μέσα στο εκκλησάκι της Αγίας Σωτήρας. Μερικοί συμβούλεψαν τον Δανιήλ να κλειδώσει την πόρτα της εκκλησίας, αυτός όμως τους αποστόμωνε με τα εξείς χαρακτηριστικά λόγια: " O Θεός ευχαριστείτε όταν φιλοξενεί τα ζώα στον Οίκον Του, γιατί κι΄αυτά Τον φιλοξενήσανε στην Φάτνη τους κατά τις πρώτες μέρες της γεννήσεωσ Του¨.

Με το πέρασμα των Χρόνων, το θεάρεστον έργον του Δνιήλ ¨εγινε γνωστό, όχι μόνον στα γύρω χωριά, αλλά και σε ολόκληρη την Αιτωλοακαρνανία και στους γειτονικούς Νομούς της Ρούμελης και κάθε χρόνο στις 20 Ιουλίου, ημέρα του Προφήτη Ηλία, και στις 6 Αυγούστου, ημέρα της Μεταμορφωσης Του Σωτήρα, φάλαγγες ατελείωτες από πιστούς χριστιανούς, ξεκινούσαν από τα γειτονικά και απομακρυσμένα χωριά, με επι κεφαλής τους Παπάδες, καβάλλα στα μουλάρια, στολισμένα με τα πολύχρωμα χειράμια, ξεκινούσαν από βραδύς για να φθάσουν με τα χαράματα στα εξωκλήσια του Δνιήλ.
Η παρουσία τόσων πολλών ανθρώπων στα πανηγύρια μαρτυρούσε πόσο μακριά είχε φτάσει η καλή φήμη για το έργο του Δανιήλ πάνω στην ράχη του Ζηγού και όλοι, δυό φορές το χρόνο, τρέχανε να βοηθήσουν τον Καλόγερο στην μεγάλη του προσπάθεια να συντηρεί και να μεγαλώνει κάθε χρόνο τον Ξενώνα - έναν Ξενώνα, που ώσπου ν΄ανέβει το αυτοκίνητο στα βουνά της Ναυπακτίας, έσωσε εκατοντάδες διαβάτες από βέβαιον θάνατο.

Ο Δανιήλ έζησεν εις βαθύτατον γήρας και ήτο ακμαίος και θα εζούσε για πολλά ακόμη χρόνια. Πλην όμως ένα αδέσποτο βλήμα όλμου τοτ Ελληνικού Στρατού, που εκυνηγούσε τους κομουνιστοσυμμορίτας στις πλαγιές της Περίστας, εκτύπησε θανάσιμα τον Δανιήλ, ο οποίος πέθανε λίγες ώρες αργότερα, στις 8 Νοεμβρίου1948.

Οι απανταχού Περιστιάνοι κάθε χρόνο στέλνουν χρήματα και διατηρούνται σε ποιο καλή κατάσταση τα εξωκλήσια απ΄ότι τα άφησε ο Δανιήλ. Ετσι η μεγάλη ψυχή του αείμνηστου Δανιήλ θα φτερουγίζει με χαρά πάνω στονΠροφήτη Ηλία και στη Αγία Σωτήρα, γιατί βλέπει ότι καίτοι περάσαν τόσα πολλά χρόνια από τότες που μας έφυγε για την αιωνιότητα, τα έργα του όχι μόνον δεν κατέρευσαν, αλλλά οι συγχωριανοί του και οι γύρω συμπατριώτες του τα διατηρούν για να θυμίζουνε στις επερχόμενες γενεές ότι πάνω στα κατσάβραχα της Περίστας και της Ναυπακτίας γεννήθηκαν άνθρωποι με πραγματική χριστιανική ψυχή και μεγάλοι ευεργέτες παντός φιλανθρωπικού και κοινωφελούς έργου. Τέτοιος υπήρξε και ο αείμνηστος Δανιήλ Μοναχός

Τρίφ. Χατζινικολάου