Ναοί
της Περίστας
Η Ζωή στην Περίστα υπήρξε αδιάσπαστη από την πρώιμη ακόμα αρχαιότητα
ως τις μέρες μας. Το ίδιο και η θρησκευτικότητα των κατά καιρούς
κατοίκων της. Ορισμένες μάλιστα ωραίες ή σημαδιακές τοποθεσίες
της σε κάνουν να πιστεύεις πως εκεί ήταν αδύνατον να μην υπήρχαν
ναοί στην αρχαιότητα.
Ο χριστιανισμός, πιστεύω, θα εξαπλώθηκε στα βουνά της Ναυπακτίας
σχετικώς ενωρίς. Ήδη από τον δεύτερο ακόμα αιώνα στην Ναύπακτο
είχε εγκατασταθεί επίσκοπος. ¶ν λάβει κανείς υπόψη του τις δυσκολίες
των τότε επικοινωνιών, το δύσβατο της ορεινής ενδοχώρας, αλλά
και την εμμονή των γεωργικών και ποιμενικών πληθυσμών στην Ολυμπιακή
θρησκεία, λογαριάζω πως ο χριστιανισμός στα μέρη μας άρχισε να
διαδίδεται περί τα τέλη του δεύτερου αιώνα και είχε ολοσχερώς
επικρατήσει στα μέσα του πέμπτου. Από τότε, ίσως και ενωρίτερα
είχαν αρχίσει να κτίζονται και ναοί, όχι ιδιαίτερων αρχιτεχτονικών
αξιώσεων στην αρχή, που όμως εξυπηρετούσαν ικανοποιητικά τις τελετουργικές
ανάγκες των κατοίκων. |
 |
| «ΤΟ
ΠΑΡΟΝ ΦΕΔΡΟΝ ΕΡΓΟΝ ΕΓΙΝΕ
ΕΝ ΕΤΙ ΑΨΜΗ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ» |
Από
την πρώιμη αυτή χριστιανική περίοδο στην Περίστα αλλά και στην
υπόλοιπη Ναυπακτία, δεν σώθηκαν μαρτυρίες αρχιτεκτονικές ή άλλες.
Ούτε από τα χρόνια που ακολούθησαν αμέσως την πτώση της Κωσταντινούπολης,
οι μαρτυρίες (όχι μόνον αρχιτεκτονικές) είναι πολλές.
Στην Περίστα η παράδοση δεν διέσωσε την ύπαρξη ναών στα πρώιμα,
στα μέσα και στα υστεροβυζαντινά χρόνια. Οι ναοί και τα εξωκλίσια
της που βλέπουμε σήμερα κάποτε πολύ άσχημα ανακαινισμένα, είναι
δημιουργήματα είτε της ύστερης τουρκοκρατίας είτε των πρώτων χρόνων
του ελεύθερου κράτους (δηλ. μετά το 1830) Κτίσμα της πρώιμης τουρκοκρατίας
ενδεχομένως είναι ο παλαιός άγιος Αθανάσιος, καθώς και ο ναός
τςν αγίων Αποστόλων στον"Πέρα Μαχαλά" κάτω απο την βρύση
Περιβόλι, που όμως καταστράφηκε το 1917 από φοβερή κατολίσθηση
χωρίς να διασωθούν ερείπια του.
Οι Αγιοι στη μνήμη των οποίων αναγέρθηκαν οι ναοί στην Περίστα
είναι από τους γνωστότερους του ορθόδοξου εορτολογίου. Προεξάρχει
η μνήμη του Αθανασίου του Μεγάλου, αγίου κατ΄ εξοχήν ποιμενικού
και αγροτικού, ναοί του οποίου ευρίσκονται σ΄ ολόκληρο τον ορεινό
χώρο της Ελλάδας. Αυτός είναι και ο πολιούχος άγιος της Περίστας. |
| Στύλος
γέγονος Ορθοδοξίας
θείοις δόγμασιν υποστηρίζον
την Εκκλησίαν, Ιεράρχα Αθανάσιε.
Τω γάρ Πατρί τον Υιόν ομοούσιον
ανακηρύξας, κατήσχυνας ¶ρειον.
Πάτερ όσιε, Χριστόν τον Θεόν ικέτευε,
δωρίσασθαι ημίν το μέγα έλεος. |
|
Ο
¶γιος Αθανάσιος, πατριάρχης Αλεξανδρείας (295-373), ονομάστηκε
Μέγας για τους αγώνες του κατά του αιρετικού Αρείου, προς στήριξη
της ορθοδοξίας. Η μνήμη του εορτάζεται στις 18 Αανουαρίου και
στις 2 Μαΐου. Κι ενώ το όνομά του σημαίνει αθανασία, έτσι που
παραφθάρθηκε στα νέα ελληνικά κατάντησε να σημαίνει το θάνατο.
Με την ευκαιρία δεν θα ήταν άσκοπο να πούμε πως σε καμιά γλώσσα
ορθόδοξης εθνότητας δεν κακόπεσε τόσο φρικτά, το λαμπρό τούτο
όνομα.
Για παράδειγμα, σ΄ όλες τις σλαβικές γλώσσες (ρωσικά, σερβικά,
βουλγαρικά κ.λ.π.)διατηρείται το αρχικό άλφα και προφέρεται Αφανάσι.
|
| |
Το
ίδιο και στα ιταλικά (Ατανάζιο). Και για να ολοκληρώσουμε την
ονοματολογική αυτή παρέκβαση, ο λαογράφος Δημ. Λουκάτος παρατηρεί
σχετικά:
"Από την ετυμολογία του ονόματος του Αγίου, 'Αθανάσιος -
αθάνατος'' (ή κι από την παρετυμολογία του ''θανάσης - θνητός'',
προέρχεται η συχνότητα των μικρών εκκλησιών στα Νεκροταφεία μας,
με το όνομα 'Αι-Θανάσης'. Είναι γνωστή και η παροιμιακή φράση
'είναι για τον Αι-Θανάση', που δηλώνει τον ετοιμοθάνατο. |
| |
Τον
φοβούνται ή τον σέβονται οι παραδοσιακές ελληνικές κοινωνίες τον
άι-Θανάση και σαν ιερό "Χάρο" (που μπορεί να φέρει ή
και να γιατρέψει αρρώστιες), γι΄ αυτό και την ημέρα της Γιορτής
του, τη χειμωνιάτικη, σφάζουν κόκκορο ή κοινό κουρμπάνι, για την
υγεία όλων, τη δε καλοκαιρινή (2 Μαΐου) βγαίνουν στο ύπαιθρο,
λειτουργούν τα εκκλσάκια των Κοιμητηρίων κι έπειτα... χορεύουν,
για μια συνέχεια ζωής. Στη Δωδεκάνησο (Σύμη) μαντεύονται με κλήδονα
τα κορίτσια, και ρίχνουν τον "Κουκουμά" :
Αι- Θανάση, αφέντη μας, έλα στη γειτονιά μας.
Στην αντιθανατική αυτή "συμπεριφορά" της ελληνικής
λαϊκής λατρείας οφείλονται και τα πολλά βαφτιστικά "Αθανάσιος"
των νεοελλήνων, που ενώ στη βάφτιση τα παίρνουν για "αθανασία",
όμως αυτοί τα πσοσεγγίζουν προς το θάνατο, λέγοντας συνήθως Θανάσης.
( Θα συνιστούσα στους λογοτέχνες και στους επιστήμονές μας να
λένε τουλάχιστον Αθανάσης, όπως το λένε κι οι Βαλκάνιοι (Atanas)
που προσέχουν καλύτερα από εμάς τη σημασία του).
Η Χειμωνιάτικη μέρα του Αι-Θανάση είναι κι αυτή προαγγελτική της
κάποιας άνοιξης, όπως κι η προηγούμενη του αγίου Αντωνίου.
Ακόμα κι οι Τούρκοι, παλιότερα του Ελληνικού χώρου, προσαρμοσμένοι
στο Ελληνικό καλαντάρι, έλεγαν: Αι-Τανασι γκιαλντί, Ας γιαλντί!
( Ήρθε τ΄ αι-Θανάσι, ήρθε κι η ¶νοιξη).
Αυτό
τον αγροτοποιημένο άγιο διάλεξαν για προστάτη του χωριού τους
οι Περιστιάνοι, άγνωστο πότε. Κατά πάσα πιθανότητα αυτό αυνέβη
στα πριν από την ¶λωση της Πόλης χρόνια (1453), αφού, όπως είπαμε
κι όλας, η Περίστα και ως χριστιανικός οικισμός είναι παλαιός
και μάλλον άκμαζε οικονομικά χάρη στη σηροτροφία κατά τον 6ο και
7ο αιώνα, στα χρόνια δηλαδή της σταδιακής και ειρηνικής καθόδου
μερικών σλαβικών φυλών προς τη νότια Ελλάδα.
Πιθανότατα τον ¶γιο Αθανάσιο να τον καθιέρωσαν ως πολιούχο της
κοινότητας οι ήδη εκριστιανισμένοι αυτοί Σλάβοι, οι οποίοι τον
τιμούσαν ως άγιο προστάτη των ποιμνίων και στους τόπους τους που
εγκατέλειψαν. Για την εγκατάσταση κάποιων οικογενειών τους στην
Περίστα μαρτυρούν αρκετές σλάβηκες λέξεις που ακούγονται και σήμερα
(βελέντζα, κακάβι, σιγκούνι, τσέρκοβα). Το βουνό υπήρχε ανέκαθεν
ο αιμοδότης του κάμπου, και ο ζωογόνος αέρας του έτρφε ανέκαθεν
ένα εξαιρετικής βιολογικής και πνευματικής στάθμης ανθρώπινο δυναμικό.
Αυτό το δυναμικό φανέρωσε την αξία του στα χρόνια της Μεγάλης
Επανάστασης του 1821, έχοντας για προστάτη του τον ¶γιο Αθανάσιο,
του οποίου το απολυτίκιο σιγοψιθύριζε σε κάθε εθνική ή ατομική
δυσκολία. Αυτό άλλωστε κάνει ο Περιστιάνος ως τα σήμερα. |
|
